Gemeente Musea Delft
homepage
thema's
oranje vermoord
agenda     thema's     collectie     tentoonstellingen     educatie     het museum

Oranje vermoord

 

Nadat de Raad van Beroerten Willem van Oranje in
1567 bij verstek heeft verbannen op straffe van de dood, zet Filips in 1580 een prijs op het hoofd van zijn belangrijkste tegenstander. Religieuze fanaten en gelukzoekers dienen zich aan om Oranje te vermoorden. De meeste moordplannen worden tijdig ontdekt.


De aanslag op Willem van Oranje door Jean Jauregui op 18 maart 1582. Oranje verblijft dan in Antwerpen waar de stemming steeds grimmiger wordt. Het vijandelijke leger wint steeds meer terrein in de Zuidelijke Nederlanden en er is veel kritiek op de ‘Franse politiek’ van Oranje. Hij blijft namelijk de steun zoeken van de hertog van Anjou die, hoewel ooit protestants, weer is teruggekeerd in de katholieke kerk. De populariteit van Oranje is buitengewoon laag wanneer de aanslag op zijn leven wordt gepleegd. Na zijn herstel keert hij terug naar Delft. Op de gravure zijn zowel de aansag als de arrestatie van Jauregui afgebeeld. (PDP 115)


Met de Pacificatie van Gent hebben ook de zuidelijke gewesten zich aangesloten bij de Opstand. Oranje verblijft dan vooral in zijn Antwerpse kasteel. Door het oprukkende Spaanse leger en politieke meningsverschillen wordt de stemming echter grimmiger. Na de mislukte moordaanslag van Jean Jauregui in 1582, vestigt Oranje zich weer in Delft.


Gravure van de moord op Willem van Oranje, waarop zowel de moord, als de vlucht en arrestatie van Balthasar Gerards zijn te zien. De afbeelding van de ruimten berust volledig op fantasie. (PDP 123)

Balthasar Gerards dient zich aan bij Oranje als een Franse protestant met het bericht van het overlijden van de hertog van Anjou. Van de vergoeding die Gerards van de Ontvanger-Generaal ontvangt, koopt hij twee pistolen. Met een van deze pistolen vermoordt hij Willem van Oranje. Hij schiet drie kogels in de buik van Oranje waarvan er twee gaten slaan in de muur.


De terechtstelling van Balthasar Gerards op de Markt van Delft. Zijn rechterhand, waarmee het hij fatale schot heeft gelost, wordt met een gloeiend wafelijzer afgebrand. Balthasar wordt na nog meer folteringen ontmand en opengesneden. Zijn hart wordt uitgerukt en in zijn gezicht geworpen, een gebruikelijke straf voor schuldigen aan hoogverraad. Het wonderlijke is dat Balthasar hierbij geen kik heeft gegeven. (PDP 149)

 

 

 

 

 

 

 


Portret van Maria van Nassau (1556-1616), de oudste dochter van Oranje uit zijn huwelijk met zijn eerste vrouw Anna van Egmond en Buren. Maria was getuige van de moord op haar vader waarna zij zich terugtrok op het kasteel van Buren. (PDS 215)

 

 
Penning met op de voorzijde de aanslag door Jean Jauregui op het leven van Willem van Oranje die daaraan slechts een litteken onder zijn rechteroor overhoudt. Het rondschrift luidt: ‘Proditione non armis agitur’ (Men handelt door verraad, niet met wapens). Op de keerzijde staat Filips te stampvoeten van woede om het mislukken van de aanslag. Uit de hemel valt hagel en regen, als hemelse plagen. Het rondschrift luidt: ‘Proditor tandem liut 1582’ (De verrader zal uiteindelijk boeten). (PDC 109)

 

 
 Portret van Willem van Oranje op zijn doodsbed. Het betreft een dun, schetsmatig opgezet schilderij dat Van Bieselingen waarschijnlijk heeft gemaakt van het opgebaarde lichaam van Oranje. Het leverde een realistisch aandoend portret op. Op de lijst staat het rondschrift: ‘Den tienden juli twelck den menschen heft verd(r)oeten werde den prinsche d’Oranje tot Delft doerschoeten’. De rode letters vormen een chronogram: omgezet naar Romeinse cijfers leveren zij opgeteld het jaartal 1584 op. Het opschrift ‘Aetatis 51’ duidt op de leeftijd van Oranje in 1584. (PDS 126)