De Moord

Prins Willem in Delft
Op 27 juli 1572 kwam Willem van Oranje naar Delft omdat Delft één van de veiligste steden was omdat hier goede stadsmuren en -poorten omheen stonden. De Delftenaren waren blij met de komst van Willem van Oranje. Hij mocht met zijn familie in het Sint-Agathaklooster wonen. De nonnen die daar woonden, werden naar de zuidvleugel van het Sint-Agathaklooster gestuurd.

 
Plattegrond van Delft na de stadsbrand van 1536, anoniem schilderij

Aanslagen op de prins
Doordat de prins van Oranje Filips II veel had tegengewerkt, was Filips II zo boos geworden dat hij de prins in 1580 vogelvrij verklaarde en een beloning van 25.000 goudstukken uitloofde aan degene die Willem van Oranje zou vermoorden. Er werden een paar aanslagen op Willem van Oranje gepleegd, maar deze overleefde hij.

Balthasar Gerards
Op een dag meldde zich een man aan de poort van het huis van Willem van Oranje in Delft. De man zei: 'Ik ben François Guyon, een protestant uit het katholieke Frankrijk. Ik moest vluchten uit Frankrijk omdat ik protestants ben [net als in de Nederlanden werd iedereen die niet katholiek was opgepakt in Frankrijk]. Ik kom hier mijn diensten aan de prins van Oranje aanbieden.' De man was in werkelijkheid Balthasar Gerards, een katholieke Fransman. Hij wilde het vertrouwen van de prins van Oranje winnen om zo dichtbij hem te komen en hem dan te vermoorden.

Balthasar Gerards

De moord
De prins van Oranje kon de hulp van de Fransman goed gebruiken en vroeg hem een aantal brieven naar Frankrijk te brengen. Willem van Oranje gaf de man geld om kleding te kopen voor de reis, maar in plaats van kleding kocht Balthasar Gerards twee pistolen.

Balthasar zei tegen de prins dat hij alleen nog een paspoort nodig had voor de reis, in werkelijkheid was dit een truc om de prins dichtbij hem te hebben, zodat Balthasar hem kon vermoorden. Maar omdat de prins op dat moment net aan tafel zou gaan, zei hij dat Balthasar na zijn middagmaaltijd terug moest komen. Balthasar wachtte diezelfde middag in de hal en verstopte zich achter de middelste pilaar, recht tegenover de deur van de eetzaal.

Toen Willem van Oranje na het eten de trap opliep naar zijn werkkamer, sprong Balthasar naar voren, riep de prins en vuurde drie kogels op hem af. Twee van de drie kogels doorboorden zijn lichaam. Zo vermoordde Balthasar Gerards op 10 juli 1584 de prins van Oranje in zijn woonhuis in Delft. Het lichaam werd gebalsemd en begraven in de Nieuwe Kerk in Delft, omdat Breda (waar het familiegraf was) bezet was door de Spanjaarden.

De kogelgaten zitten erg laag bij de grond.
Dit kan meerdere oorzaken hebben, bijvoorbeeld dat Balthasar Gerards zijn pistool schuin hield, omdat hij over het hoofd van de bediende van de prins heen moest schieten. Het kan ook zijn dat de vloer in die tijd van de hal lag lager en de trap verder doorliep. Of het kan zijn dat de deur in de hal vroeger op een andere plaats zat.

Waarom denk jij dat de kogelgaten zo laag bij de grond in de muur zijn gekomen?

Willem van Oranje is de eerste van het Huis van Oranje-Nassau, die in de Nieuwe Kerk te Delft werd begraven. In 1813 is Nederland een koninkrijk geworden met de nakomelingen van Willem van Oranje-Nassau op de troon.

Gravure van het Praalgraf in de Nieuwe Kerk in Delft door Hendrik de Keyser I

De Vrede van Munster
Na de moord op de prins van Oranje was de oorlog nog lang niet afgelopen.
De zonen van de prins van Oranje, Maurits en later Frederik- Hendrik, zetten de Opstand tegen de Spaanse legers van Filips II voort. Begin 1648 waren de Spanjaarden in de Noordelijke Nederlanden verslagen. Dit had tot gevolg dat de Spanjaarden en de Noordelijke Nederlanden op 30 januari 1648 vrede met elkaar sloten: de Vrede van Munster. Dit betekende het einde van de 80-jarige Oorlog. De Noordelijke Nederlanden werden door de Spanjaarden onafhankelijk verklaard. Zij werden de Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden genoemd. De Republiek bestond uit de zeven volgende gewesten (nu provincies in Nederland): Gelderland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Overijssel, Groningen Noord- en Zuid Holland. De Zuidelijke Nederlanden bleven onder het bestuur van de Spanjaarden vallen.

De beëdiging van de Vrede op 15 mei 1648 in de Vredeszaal van het stadhuis te Münster geschilderd door Gerard ter Borch (1617-1681).
London, National Gallery

 terug naar Willem van Oranje